Podstawowe ustawienia - koła

Z artykułu dowiesz się jak zbudowane jest koło, jakie są podstawowe typy i czym się różnią. Co należy wziąć pod uwagę podczas kupna/wymiany na inny typ. Odpowiednie ustawienie kątów bocznych nachylenia kół (ang. camber lub static camber) jest sprawą istotną i wpływa na zachowanie modelu w zakrętach. Dowiesz się jakie są optymalne wartości kątów oraz jak je mierzyć.

Opony na kołach mają zasadniczy wpływ na zachowanie się auta. Koło składa się z gumowej opony, wkładki piankowej wewnątrz oraz felgi. Opony mogą mieć różny bieżnik oraz mogą być zrobione z gumy o różnej twardości. Opony z bardziej miękkiej gumy lepiej trzymają się podłoża, ale zużywają się szybciej. Twardsze opony wystarczają na dłuższy czas, ale przyczepność będzie troszkę mniejsza. Podobnie z bieżnikiem, drobne, gęste dirt-bonzy maja lepszą przyczepność, ale szybciej się ścierają, natomiast opony z grubym bieżnikiem (lub bardziej samochodowym) mają mniejszą przyczepność, i zużyją się później oraz są bardziej uniwersalne.

Twardość wkładki piankowej trzeba również dobrać do terenu gdzie będziemy jeździć. Miękkie wkładki są lepsze na teren gdzie jest dużo nierówności lub gdy teren jest miękki. Twarde znajdą zastosowanie na trasy bardziej gładkie, ubite.

Budowa koła wykorzystywanego w modelarstwie
Rys. 1 Budowa koła

 

Na asfalt najlepsze trzymanie dają koła piankowe, gdzie nie ma gumy i wkładki tylko jest specjalna twarda pianka naklejona na felgę. Zużycie tych kół jest bardzo szybkie i są to koła do zawodów. Gdy chcemy jeździć po asfalcie rekreacyjnie to na suchą nawierzchnię dobre są zwykłe slick'i, czyli opony bez bieżnika, gładkie. Do tego również nadają się zużyte (łyse) opony terenowe, szczególnie z miękkiej gumy, gdy nie mamy specjalnych opon na asfalt. Gdy mamy gładki tor (np. beton), ale jest mokro lub tor jest brudny, zapiaszczony, zakurzony wtedy lepsze są opony z bieżnikiem, gdyż slick'i nie odprowadzają zanieczyszczeń poza powierzchnię styku opony z asfaltem.

Opony typu slick
Rys. 2 Opony typu slick

 

Na śniegu najlepiej sprawdzą się opony, które mają gruby, głęboki bieżnik (ale nie samochodowy, tylko kolczasty), aby wbijał się w miękkie, śniegowe podłoże. Mogą to być opony podobne jak na sypki teren (piasek). Na rynku można znaleźć także łańcuchy na koła, które na pewno ułatwią jazdę po śliskim terenie.
Bardzo dużo informacji o oponach dostarczają ich producenci, na swoich stronach internetowych. Tam jest najczęściej dokładnie opisane które opony są dobre na jaką nawierzchnię.

Opony na piasek i śnieg
Rys. 3 Opony na piasek i śnieg

 

Można stosować różne typy opon na przednią i tylną oś , ale trzeba wiedzieć co to daje, i do tego potrzeba doświadczenia. W autach z napędem na tylną oś opony praktycznie zawsze są inne z przodu i z tyłu. Również trzeba zwracać uwagę na kierunek toczenia się opon z bieżnikiem tak jak w prawdziwych autach. Są opony które dobrze działają tylko wtedy gdy są założone w dobrą stronę.

Do driftu stosuje się specjalne koła, które nie mają gumowych opon tylko plastikowe obręcze. Powodują one, że autko bardzo łatwo wpada w poślizg, nawet przy bardzo małych prędkościach. Na tych kołach nie da się ścigać, ale drift to nie wyścigi tylko jazda techniczna, pokazowa. Swoim wyglądem przypominają opony typu slick, ale różnią się materiałem z jakiego zostały wykonane.

Opony do driftu
Rys. 4 Opony do driftu

 

Właściwy dobór opon jest w dużej mierze kwestią doświadczenia i potrzeba samemu spróbować jak konkretny typ działa w naszym aucie. Jeśli szukamy opon na konkretną nawierzchnię, a nie wiemy jakie będą dobre, polecam spytać albo innych modelarzy, albo sprzedawcy w sklepie modelarskim.

Ważną rzeczą jest aby koła przednie i tylne miały tą samą średnicę (ten sam rozmiar opon) w autkach z napędem na cztery koła, bez środkowego dyferencjału. Jeśli damy inny rozmiar na przednią oś, a inny na tylną, a obroty na kołach będą te same, to jedna oś (ta mniej obciążona) będzie się samoczynnie ślizgać i jazda w ogóle nie będzie możliwa. Jeśli mamy środkowy dyferencjał to problem będzie mniejszy i być może będzie się dało jechać, ale możemy łatwo i szybko uszkodzić ten środkowy mechanizm różnicowy, gdyż cały czas będą różne obroty kół na przedniej i tylnej osi, a co za tym idzie - na wyjściach ze środkowego dyferencjału.

Zawsze pamiętać należy, że jeżeli opony nie mają odpowiedniej przyczepności na danej nawierzchni to żadne regulacje zawieszenia nie pomogą nam w uzyskaniu większej przyczepności. Wszystkie inne regulacje tylko pomagają odpowiednio wykorzystać tą przyczepność która pochodzi od opon.
Wszystkie wskazówki dotyczące zawieszenia, które tutaj są opisane mogą nie dać efektu, jeśli nie mamy dobrych opon. Żadne regulacje nie pomogą zapobiec wyrzucaniu, na przykład tylnej osi na zewnątrz zakrętu, jeśli mamy łyse lub nieodpowiednie, śliskie opony na tylnej osi.

Do wszystkich ustawień potrzebne jest aby autko było w stanie "gotowym do jazdy" (ang. RTR - Ready To Race), czyli aby w elektrycznym autku był zamontowany akumulator, a w spalinowym akumulator (lub baterie) do radia i paliwo w zbiorniku. Chodzi o to aby masa modelu i jej rozkład na koła w czasie ustawiania był taki sam jak w czasie późniejszej jazdy. Przykładowo: jeśli będziemy mieli pusty zbiornik paliwa to będzie inny, większy prześwit, niż potem gdy do jazdy zatankujemy go do pełna i autko bardziej dociążone opadnie troszkę bardziej. Masa paliwa jest ważna, gdyż paliwo modelarskie jest cięższe od zwykłej benzyny, jeden litr paliwa waży prawie jeden kilogram. Jeśli mamy zbiornik paliwa o pojemności np. 125ccm , to mamy 125 gram różnicy w wadze autka zatankowanego i z pustym bakiem.

Kąty boczne nachylenia kół (ang. camber lub static camber). Jeśli koła są ustawione pionowo gdy auto stoi na ziemi (patrząc z przodu lub z tyłu), to przy pokonywaniu zakrętu będą one ustawione pod pewnym kątem do gruntu. Nadwozie zawsze (bardziej lub mniej) przechyla się na zewnątrz zakrętu i koła również. W zakręcie masa pojazdu jest przenoszona na koła zewnętrzne i wtedy to głównie na nich auto trzyma się nawierzchni, a wewnętrzne koła są odciążone i mają znacząco mniejszą przyczepność. Jeśli mamy opony o profilu okrągłym (np. Alias firmy Traxxas, podobne do opony rowerowej, lub motocyklowej) to wtedy koło i tak ma dużą powierzchnię styku z gruntem, ale jeśli mamy koła o profilu bardziej prostokątnym (np. Talon firmy Traxxas lub Road Rage czy Speed Paw firmy ProLine, podobne do opon samochodowych), to powierzchnia styku będzie mniejsza przy głębokim przechyleniu, bo koło będzie jechać tylko na swojej zewnętrznej krawędzi i co za tym idzie będzie mniejsza przyczepność. Wtedy trzeba tak pochylić koła, aby w ostrych zakrętach zewnętrzna opona miała dobrą powierzchnię styku z nawierzchnią. Kąty należy dobrać doświadczalnie. Osobno na przednią i na tylną oś. Z reguły ustawienie 0,5-2 stopni do wewnątrz (negative camber) jest optymalne. Wartość kąta nie powinna być większa niż ok 3-4 stopnie, gdyż powyżej tego następuje często zmniejszenie przyczepności. Poza tym powinniśmy pamiętać iż wraz ze wzrostem kątów, koło zewnętrzne jest coraz lepiej ustawione, natomiast koło wewnętrzne jedzie coraz bardziej na swojej wewnętrznej krawędzi, a to zmniejsza jego przyczepność i powoduje poślizgi wewnętrznego koła przy dodaniu gazu lub naciśnięciu na hamulec. Dobrym ustawieniem jest takie, gdy przednie koła zdzierają się równomiernie , a tylne nieco bardziej na wewnętrznej krawędzi.

Oznaczenie kątów bocznych nachylenia kół
Rys. 5 Oznaczenie kątów bocznych nachylenia kół
Oznaczenie kątów bocznych nachylenia kół
Rys. 6 Oznaczenie kątów bocznych nachylenia kół

 

Kąty na kołach regulujemy zmieniając długość górnych wahaczy. Najczęściej przekręcając śrubę rzymską (ang. turnbuckle) łączącą podwozie ze zwrotnicą koła. W modelach Traxxasa na przykład w E-Revo kąt boczny reguluje się wkręcając lub wykręcając kulkę łączącą górny wachacz ze zwrotnicą koła (numer katalogowy kulki #4933).

Regulacja kątów przy pomocy śruby rzymskiej
Rys. 7 Regulacja kątów przy pomocy śruby rzymskiej
Regulacja kątów w modelach Traxxas
Rys. 8 Regulacja kątów w modelach Traxxas

 

Do regulacji kątów na kołach przydaje się kątomierz modelarski do nabycia w sklepach modelarskich.

Kątomierz do kół
Rys. 9 Kątomierz do kół